Artikel des Tages · 23.06.2026 15:25
Bình luận: Máy móc không phải là vấn đề. Chính chúng ta mới là vấn đề.
Cách đây hơn một trăm năm, ô tô được nhiều người xem như một sự áp đặt. Nó ồn ào, nguy hiểm, nhanh và khó đoán. Xe ngựa bị thay thế, nghề nghiệp biến…
Cách đây hơn một trăm năm, ô tô được nhiều người xem như một sự áp đặt. Nó ồn ào, nguy hiểm, nhanh và khó đoán. Xe ngựa bị thay thế, nghề nghiệp biến mất, cả thành phố phải cải tạo lại. Công nghệ mới hứa hẹn sự tự do và đồng thời cũng gây ra nỗi sợ hãi. Lịch sử không lặp lại – nhưng nó có tính tương đồng. Ngày nay, ô tô là Trí tuệ Nhân tạo (AI).
Một lần nữa, con người đứng trước một phát minh có vẻ lớn hơn cả trí tưởng tượng của những nhà sáng chế. Một xã hội vừa ngưỡng mộ vừa hoang mang khi đối mặt với một cỗ máy thay đổi công việc, làm lung lay những chắc chắn và dịch chuyển những giới hạn quen thuộc.
Cuộc tranh luận quanh nhà xuất bản pháp luật Pháp Dalloz không chỉ đơn thuần là một cuộc tranh cãi về công ăn việc làm. Nó kể về một trải nghiệm lâu đời của con người. Chúng ta phát minh ra công cụ, và đến một lúc nào đó, những công cụ này bắt đầu sắp xếp lại thế giới của chúng ta. Máy hơi nước đã làm điều đó. Điện đã làm điều đó. Ô tô đã làm điều đó. Internet đã làm điều đó. Giờ đây, Trí tuệ Nhân tạo cũng đang làm điều đó.
Tuy nhiên, thách thức thực sự không nằm ở công nghệ. Không có chiếc máy nào tự quyết định làm con người trở nên thừa thãi. Không có thuật toán nào tự mình đưa ra quyết định về nhân phẩm, sự tham gia hay an sinh xã hội. Những quyết định đó do con người đưa ra. Các nhà quản lý đưa ra quyết định. Các chính trị gia đưa ra quyết định. Xã hội đưa ra quyết định.
Vậy câu hỏi không phải là liệu AI có làm thay đổi công việc hay không. Nó chắc chắn sẽ như vậy. Giống như mọi cuộc cách mạng công nghệ lớn trước đây. Câu hỏi quan trọng hơn là: Chúng ta sẽ làm gì với sự tiến bộ đó?
Chúng ta có dùng nó để giúp con người giảm bớt những công việc đơn điệu, để họ có thời gian dành cho sáng tạo, trách nhiệm và công việc giữa người với người không? Hay chúng ta chỉ dùng nó để cắt giảm chi phí và giảm số lượng nhân viên? Công nghệ không có câu trả lời cho điều đó. Nó chỉ cung cấp các khả năng. Con người phải cung cấp đạo đức.
Chính vì vậy, sự lo lắng của những người lao động tại Dalloz là điều dễ hiểu. Ai nghe nói rằng một chiếc máy có thể hoàn thành trong vài giây những việc hôm qua còn cần hàng giờ lao động của con người, tất yếu sẽ tự hỏi mình ngày mai sẽ còn chỗ đứng nào. Đằng sau mỗi cuộc tranh luận về năng suất là câu hỏi mang tính sinh tồn hơn nhiều về tương lai của chính mình.
Có lẽ sự mỉa mai lớn nhất của sự tiến bộ kỹ thuật là chúng ta luôn ngạc nhiên về hậu quả của chính những phát minh của mình. Con người tạo ra những cỗ máy mạnh hơn, nhanh hơn và thông minh hơn. Rồi lại bắt đầu sợ hãi chúng.
Nhưng lịch sử cũng dạy một điều khác. Không phải những phát minh quyết định tương lai. Điều quan trọng là xã hội có dũng khí đặt ra quy định cho việc sử dụng chúng hay không. Ô tô đã gây ra tai nạn giao thông – và luật giao thông. Cuộc công nghiệp hóa đã tạo ra sự bóc lột – và nhà nước xã hội.
Trí tuệ Nhân tạo cũng sẽ cần những quy định mới. Không phải vì máy móc trở nên giống con người. Mà vì con người phải được giữ lại là con người.
Một bài bình luận của C. Hatty